Tylko Prosecco Superiore DOCGWine Atelier, KrakówZestawy prezentowe →Subskrypcja −15% →18+
Winiarnia Col del Lupo wśród zieleni

Jak działa metoda Martinotti, czyli historia zbiornika, w którym Prosecco Superiore dostaje bąbelki

Od patentu Federica Martinottiego z 1895 roku, przez zbiorniki Eugène'a Charmata, po piwnice Conegliano. Jak działa autoklaw i dlaczego ta metoda pasuje do Glery.

prosecco.kr · 13 listopada 2026 · 8 min czytania

Pod koniec XIX wieku piwnica, w której powstawało wino musujące, była miejscem cierpliwej i nerwowej pracy. Butelki leżały tysiącami w drewnianych stojakach. Ktoś musiał codziennie każdą z nich obrócić i lekko przechylić, żeby osad drożdży zsunął się pod korek. Później ktoś inny, bardzo zręczny, otwierał butelkę tak, żeby ciśnienie wypchnęło osad, a wino zostało w środku. Francuzi nazywali te dwie czynności remuage i dégorgement. Szkło nie zawsze wytrzymywało ciśnienie, a każda pęknięta butelka oznaczała stratę.

W Piemoncie przyglądał się temu młody chemik, który uważał, że da się to zrobić prościej.

Chemik, który nie lubił teorii bez praktyki

Federico Martinotti urodził się w 1860 roku w Villanova Monferrato, w domu przy rodzinnej szkółce winorośli. Przez dwa lata studiował medycynę w Turynie, a w 1887 roku skończył chemię i farmację. Rok później zaczął pracę w Stacji Rolniczej w Turynie. W 1901 roku wygrał konkurs na dyrektora Królewskiej Stacji Enologicznej w Asti i kierował nią aż do śmierci w 1924 roku.

Biografowie piszą o nim, że nie był naukowcem zamkniętym w wieży z kości słoniowej. Nie lubił teorii, której nie potwierdzała praktyka, i zawsze myślał o tych, którzy mieli z jego wynalazków korzystać. Dobrze to widać w słowach, którymi sam wyjaśniał, po co zbudował swoje urządzenie. Pisał, że remuage i dégorgement należą do najdelikatniejszych i najtrudniejszych etapów pracy, wymagają robotników o szczególnej zręczności, których nie zawsze łatwo znaleźć, a stojaki na butelki zajmują mnóstwo miejsca. Dlatego chciał stworzyć aparat, który wyeliminuje obie te czynności, będzie go mógł obsługiwać zwykły pracownik piwnicy i sprawi, że produkcja stanie się szybsza i tańsza.

Latem 1895 roku Martinotti zgłosił patent na „Aparat i sposób ciągłego wytwarzania win musujących”. Zarejestrował go we Włoszech, we Francji i w Szwajcarii.

Trzy naczynia i odrobina zimna

Martinotti nie był pierwszym, który próbował zrobić wino musujące w dużym naczyniu. W połowie XIX wieku Francuzi eksperymentowali z beczkami okutymi żelazem i z metalowymi cylindrami. W Asti podobne próby prowadził wcześniej jego poprzednik, Federico Koenig. Według artykułu opublikowanego na stulecie jego śmierci to jednak prace Martinottiego są pierwszymi, po których zachowały się publikacje i pełny tekst patentu.

W tym patencie są już wszystkie etapy, które zna dzisiejsza piwnica. Wino fermentuje w zamkniętych zbiornikach, w których można kontrolować temperaturę. Fermentację zatrzymuje się, schładzając wino. Potem wino przelewa się, klaruje, filtruje i butelkuje, cały czas pod kontrolowanym ciśnieniem, tak żeby nie uciekł z niego dwutlenek węgla.

Donato Lanati, enolog z Monferrato, który z okazji stulecia śmierci Martinottiego odnalazł około czterdziestu jego nieznanych listów, za najważniejszy uważa właśnie pomysł z zimnem. Martinotti zrozumiał, że fermentację trzeba zatrzymać w odpowiednim momencie i że najłagodniej zrobi to schłodzenie wina poniżej zera. Zaprojektował autoklaw o podwójnych ściankach, między którymi krążył płyn chłodzący. Listy były adresowane do Arnalda Strucchiego z firmy Gancia, pioniera włoskich win musujących, z którą Martinotti współpracował od 1898 do 1910 roku.

Pnącza winorośli Sorelle Bronca
Pnącza w winnicy · Sorelle Bronca

Francuz, który zrobił z wynalazku przemysł

Metoda nosi dziś często nazwisko kogoś innego. W 1907 roku Eugène Charmat, związany z Montpellier, zgłosił we Francji własny patent. Ulepszył w nim zbiorniki, między innymi wyposażył je w mieszadło, dzięki któremu wino mogło dojrzewać w zbiorniku po zakończeniu drugiej fermentacji. W kolejnym patencie, z 1909 roku, opisał cały ciąg czterech stalowych zbiorników wyłożonych szkłem i ustawionych na różnych wysokościach. W pierwszym wino się pasteryzowało, w drugim fermentowało, w trzecim chłodziło, a z czwartego trafiało do butelek. Przez cały czas pozostawało pod stałym ciśnieniem gazu.

Spór o pierwszeństwo trwa w Piemoncie od ponad stu lat. Historycy z Asti piszą, że Charmat znał udane eksperymenty Martinottiego i dopracował je technicznie tak, by móc produkować i sprzedawać urządzenia na dużą skalę. To jego zbiorniki rozniosły metodę po świecie i dlatego w wielu językach mówi się po prostu „metoda Charmat”. Francuzi używają też nazwy cuve close, czyli zamknięty zbiornik. We Włoszech częściej słychać „metoda Martinotti” albo „metoda włoska”. Wszystkie te nazwy oznaczają ten sam sposób.

Jak metoda trafiła na wzgórza

Na wzgórzach między Conegliano a Valdobbiadene wino musujące robiono wcześniej, i to w butelce, z osadem drożdży, który zostawał na dnie. Zmianę przyniosła szkoła. W 1876 roku powstała w Conegliano pierwsza we Włoszech szkoła enologiczna. Pod koniec XIX wieku tamtejsze środowisko naukowe, przede wszystkim chemik Antonio Carpenè, eksperymentowało z nowymi sposobami robienia win musujących. Stopniowo upowszechniła się fermentacja w dużych zamkniętych naczyniach.

Miejscowi producenci od początku interpretowali metodę po swojemu, a w szkole w Conegliano dopracowano ją pod kątem Glery. W latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych XX wieku ważną rolę odegrał profesor Tullio De Rosa, który w 1964 roku wydał w Conegliano podręcznik o technice win musujących. Uczyły się z niego kolejne pokolenia enologów. Dziś w samej apelacji mówi się czasem o metodzie Conegliano Valdobbiadene, czyli o lokalnej odmianie metody włoskiej.

Więcej o szkole w Conegliano i o różnicach między wschodnią a zachodnią częścią apelacji piszemy w tekście Conegliano i Valdobbiadene: dwie strony jednej apelacji.

Wzgórze Col Vetoraz o zachodzie słońca
Wzgórze nad Superiore di Cartizze · Col Vetoraz

Co się dzieje w autoklawie

Wejdźmy do piwnicy zimą, kilka miesięcy po zbiorach. Wino bazowe już powstało. Fermentowało w stalowych kadziach w temperaturze mniej więcej 18–20 stopni Celsjusza, a chłodne miesiące pomogły mu się samoistnie sklarować. Jest wytrawne, spokojne, bez bąbelków, ale ma już zapach Glery.

Enolog przelewa je do autoklawu, czyli wysokiego zbiornika ze stali nierdzewnej, który wytrzymuje wysokie ciśnienie. Dodaje cukier i drożdże, a potem zamyka zbiornik. Drożdże zaczynają jeść cukier. Powstaje z tego trochę alkoholu i dwutlenek węgla, który nie ma dokąd uciec, więc rozpuszcza się w winie. Ciśnienie w zbiorniku powoli rośnie.

Najważniejsze jest panowanie nad czasem i temperaturą. Gdy ciśnienie i ilość cukru są takie, jakie enolog zaplanował, schładza on wino poniżej zera. Drożdże zasypiają, a fermentacja staje. Od tego, ile cukru zostanie w winie w tym momencie, zależy, czy na etykiecie znajdzie się Extra Brut, Brut, Extra Dry czy Dry. Opisujemy to szczegółowo w tekście Extra Brut, Brut, Extra Dry i Dry.

Potem wino trzeba oczyścić z drożdży. Filtruje się je na zimno i przelewa do kolejnego zbiornika, cały czas pod tym samym ciśnieniem. Na końcu napełnia się nim butelki, także pod ciśnieniem, żeby bąbelki nie uciekły, i zamyka korkiem z drucianą klatką. Fachowo nazywa się to butelkowaniem izobarycznym.

Przepisy Conegliano Valdobbiadene Prosecco Superiore DOCG wymagają, żeby druga fermentacja w autoklawie trwała co najmniej 30 dni. Część producentów daje winu więcej czasu, ale to już temat na osobną opowieść.

Dlaczego zbiornik, a nie butelka

W metodzie tradycyjnej, którą znamy z Szampanii, wino fermentuje w butelce i często długo dojrzewa na osadzie drożdży. Zyskuje wtedy zapachy kojarzone z pieczywem, brioszką i prażonymi orzechami. To piękne wina, ale ich charakter tworzy w dużej mierze czas spędzony na drożdżach.

Glera jest inna. To odmiana aromatyczna, której urok tkwi w samym owocu: w zapachu zielonego jabłka, gruszki, białych kwiatów i akacji. Zamknięty zbiornik, krótszy kontakt z osadem i kontrola temperatury pozwalają ten zapach zachować. Autoklaw nie dodaje winu nowej opowieści. Jego zadaniem jest nie zagłuszyć tej, którą przyniosły winogrona ze wzgórz.

Dlatego porównywanie obu metod w kategoriach „lepsza i gorsza” niewiele wyjaśnia. Każda pasuje do innego wina. Szersze porównanie Prosecco z szampanem, cavą i Franciacortą znajdziesz w artykule Prosecco, szampan, cava, Franciacorta: czym się różnią, a cały proces od winnicy do butelki w tekście Jak powstaje Prosecco Superiore.

Degustacja wina Ballianei
Degustacja · Ballianei

Wynalazek, który miał ułatwić pracę

Martinotti chciał przede wszystkim, żeby produkcja była szybsza, tańsza i mniej zależna od garstki wyjątkowo zręcznych rąk. Pewnie nie przypuszczał, że jego zbiornik stanie się najważniejszym narzędziem w piwnicach na wzgórzach Veneto. W Villanova Monferrato na domu, w którym się urodził, wisi dziś tablica nazywająca go wybitnym enologiem i pionierem włoskiego wina musującego.

Na wzgórzach Conegliano Valdobbiadene metoda ma jeszcze jedno znaczenie. Na tych stromych stokach większość pracy wykonuje się ręcznie, a w piwnicy autoklaw pozwala zachować to, co ta praca dała. Zbiornik wymyślony w Piemoncie przyjechał tu z czasem, a na miejscu nauczono go obchodzić się z Glerą.

FAQ

Czy metoda Martinotti i metoda Charmat to to samo?

Tak. Obie nazwy, a także „metoda włoska”, „metoda zbiornikowa” i francuskie cuve close, oznaczają drugą fermentację wina w dużym zamkniętym zbiorniku ciśnieniowym. Federico Martinotti opatentował swoje urządzenie w 1895 roku, a Eugène Charmat ulepszył zbiorniki w patencie z 1907 roku i upowszechnił je na skalę przemysłową.

Co to jest autoklaw?

To szczelnie zamknięty zbiornik ze stali nierdzewnej, który wytrzymuje wysokie ciśnienie. Do wina bazowego dodaje się w nim cukier i drożdże, a dwutlenek węgla powstający podczas fermentacji rozpuszcza się w winie i tworzy bąbelki.

Jak zatrzymuje się fermentację w autoklawie?

Schładzając wino poniżej zera. Drożdże przestają wtedy pracować, a cukier, którego nie zdążyły przerobić, zostaje w winie. Pomysł zatrzymania fermentacji zimnem był jednym z najważniejszych elementów wynalazku Martinottiego.

Ile trwa druga fermentacja w Prosecco Superiore DOCG?

Przepisy Conegliano Valdobbiadene Prosecco Superiore DOCG wymagają co najmniej 30 dni. Niektórzy producenci przedłużają ten czas.

Dlaczego Prosecco Superiore powstaje w zbiorniku, a nie w butelce?

Bo Glera jest odmianą aromatyczną, której charakter tkwi w zapachu owoców i kwiatów. Zamknięty zbiornik, kontrola temperatury i krótszy kontakt z drożdżami pomagają zachować te aromaty. W apelacji powstają też wina refermentowane w butelce, na przykład w stylu sui lieviti.