Prosecco Superiore DOCG z Conegliano Valdobbiadene powstaje głównie z odmiany Glera (co najmniej 85%). Winogrona tłoczy się delikatnie, mosz fermentuje w stalowych zbiornikach, a gotowe wino bazowe przechodzi drugą fermentację w zbiorniku ciśnieniowym, czyli autoklawie. Ten sposób nazywa się metodą Martinotti albo Charmat i według przepisów trwa co najmniej 30 dni.
Od czego zaczyna się wino: Glera i wzgórza
Podstawą Prosecco Superiore jest szczep Glera. Przepisy apelacji Conegliano Valdobbiadene wymagają, żeby stanowił co najmniej 85% wina. Pozostałe maksymalnie 15% mogą stanowić lokalne odmiany historyczne (Verdiso, Bianchetta Trevigiana, Perera i Glera lunga) oraz, w winie musującym, wina z Pinot Bianco, Pinot Grigio, Pinot Nero i Chardonnay. Łączny udział tych dodatków nie może przekroczyć 15%.
Winnice leżą na stromych wzgórzach w 15 gminach prowincji Treviso. Maksymalny plon wynosi 13,5 tony winogron z hektara. Przepisy wymagają ręcznego zbioru dla trzech typów win: Rive, Superiore di Cartizze i Sui Lieviti. Co oznaczają Rive i Superiore di Cartizze, wyjaśniamy w artykule Sekrety Rive i Superiore di Cartizze, a o Sui Lieviti piszemy w tekście Prosecco Sui Lieviti (Col Fondo).
Tłoczenie: tylko to, co najlepsze
Po zbiorze winogrona trafiają do tłoczni. Prasy działają miękko, żeby wydobyć wyłącznie sok z pierwszego tłoczenia. Przepisy ograniczają ilość wina, które wolno uzyskać z surowca: z 100 kg winogron maksymalnie 70 litrów. Nadmiar traci prawo do nazwy apelacji.
Mosz, czyli świeży sok, odstaje potem kilka godzin w niskiej temperaturze (według opisu apelacji 5–10°C przez około 10–12 godzin), żeby oddzielić klarowną część od osadu.

Pierwsza fermentacja: wino bazowe
Klarowny mosz trafia do stalowych zbiorników. Drożdże zamieniają cukier w alkohol. Według opisu apelacji proces odbywa się w stałej temperaturze 18–20°C i trwa 15–20 dni. Na tym etapie wino nie ma jeszcze bąbelków. To wino bazowe: spokojne, wytrawne, o świeżym aromacie.
Producent przechowuje oddzielnie partie z różnych winnic i terminów zbioru. Potem je łączy w precyzyjnych proporcjach i tworzy cuvée. Dobór partii ma duży wpływ na styl gotowego wina.
Druga fermentacja: skąd biorą się bąbelki
Bąbelki powstają w drugiej fermentacji. Do wina bazowego dodaje się cukier i drożdże, a całość zamyka w autoklawie, czyli dużym zbiorniku odpornym na ciśnienie. Drożdże znów przerabiają cukier na alkohol, a powstający dwutlenek węgla nie ma gdzie uciec, więc rozpuszcza się w winie. To właśnie nadaje mu musowanie.
Ten sposób nazywa się metodą Martinotti (we Włoszech także „metodą włoską”) albo Charmat. W Conegliano dopracowano ją w drugiej połowie XX wieku w tamtejszej Szkole Enologicznej, pierwszej takiej szkole we Włoszech (powstała w 1876 roku). Więcej o historii regionu i szkoły piszemy w artykule Historia Conegliano Valdobbiadene.
Według przepisów druga fermentacja w autoklawie trwa co najmniej 30 dni. Producenci czasem przedłużają ten czas do 60–90 dni, żeby wino dłużej miało kontakt z drożdżami i zyskało na złożoności. Ponieważ proces odbywa się w zamkniętym zbiorniku, aromaty odmianowe Glery, czyli jabłko, gruszka i kwiaty, zostają w winie niemal nietknięte.

Cukier i styl: końcowy etap
Gdy druga fermentacja się kończy, wino ma określoną zawartość cukru resztkowego. To ona decyduje o stylu: Extra Brut, Brut, Extra Dry czy Dry. Przepisy UE ustalają przedziały w gramach na litr, a producent wybiera, w który przedział wino ma trafić. Pełną skalę wyjaśnia artykuł Jak czytać etykietę Prosecco.
Butelkowanie i dojrzewanie
Spumantyzację i butelkowanie przeprowadza się w prowincji Treviso. Według opisu apelacji po butelkowaniu wino odpoczywa jeszcze mniej więcej 30–40 dni, zanim trafi do sprzedaży. Prosecco Superiore jest zwykle winem świeżym i owocowym w momencie sprzedaży. O możliwościach leżakowania konkretnej butelki informuje producent.
Wyjątkiem są wina oznaczone Rive, które według przepisów mogą trafić do sprzedaży dopiero od 1 marca roku następującego po zbiorze, oraz wina Sui Lieviti (opisane niżej).

Odmiany metody: Sui Lieviti i Rosé
Nie każde Prosecco z regionu powstaje w autoklawie. Sui Lieviti to wino refermentowane w butelce, bez usuwania osadu drożdży. Przepisy wymagają, żeby miało co najmniej 90 dni fermentacji i kontaktu z osadem, żeby na etykiecie stało „sui lieviti” i żeby winogrona zebrano ręcznie. Dlatego wino bywa lekko zmącone.
Osobny przypadek to Prosecco Rosé DOC. To apelacja DOC, nie DOCG: wino powstaje z Glery z dodatkiem 10–15% Pinot Nero i musi mieć rocznik na etykiecie. Druga fermentacja w zbiorniku trwa tu co najmniej 60 dni. Opisuje je artykuł Prosecco Rosé: przewodnik.
Czym ta metoda różni się od metody tradycyjnej
W metodzie tradycyjnej, stosowanej na przykład w Szampanii, drugą fermentację przeprowadza się w butelce i wino dojrzewa na osadzie przez miesiące albo lata. Efekt to inne aromaty: bardziej chlebowe, drożdżowe. Metoda Martinotti zachowuje przede wszystkim aromaty szczepu. To dwa różne style, a nie dwie wersje tej samej jakości. Porównanie wraz z przepisami opisujemy w artykule Prosecco, szampan, cava, Franciacorta: czym się różnią.

Pytania, które warto zadać o konkretne wino
Znając proces, możesz zapytać o szczegóły. Czy winogrona zebrano ręcznie? Ile dni wino spędziło w zbiorniku na drugiej fermentacji: tyle, ile wymagają przepisy, czy dłużej? Czy w cuvée są odmiany historyczne, takie jak Verdiso albo Perera? W jaki przedział cukru wino trafiło? Producenci chętnie odpowiadają na takie pytania, a opisy na kartach produktów w naszym katalogu staramy się uzupełniać o ich odpowiedzi [DO UZUPEŁNIENIA przez Artura: dane od winiarzy]. Nie wszystkie informacje podaje etykieta, dlatego pytanie producenta lub sprzedawcy jest tu normalną praktyką.
Co z tego wynika dla etykiety
Znając proces, łatwiej czytać etykietę. Informacja „Rive” mówi o miejscu i ręcznym zbiorze. „Sui Lieviti” mówi o metodzie. „Millesimato” mówi o roczniku. Styl, czyli Brut, Extra Dry albo Dry, mówi o cukrze. Każde słowo opisuje inny etap powstawania wina. Przy każdym winie w naszym katalogu podajemy pełną nazwę apelacji, producenta i styl, tak jak na etykiecie. Zobacz Prosecco Superiore DOCG w katalogu.
FAQ
Jak powstaje Prosecco Superiore?
Winogrona Glera tłoczy się delikatnie, a mosz fermentuje w stalowych zbiornikach, co daje wino bazowe bez bąbelków. Po połączeniu partii wino przechodzi drugą fermentację w zamkniętym zbiorniku ciśnieniowym metodą Martinotti. Według przepisów trwa ona co najmniej 30 dni, a dwutlenek węgla zostaje w winie.
Co to jest metoda Martinotti albo Charmat?
To sposób produkcji wina musującego, w którym druga fermentacja odbywa się w dużym zbiorniku ciśnieniowym, a nie w butelce. Zbiornik zatrzymuje dwutlenek węgla, więc rozpuszcza się w winie. Metoda dobrze zachowuje owocowe i kwiatowe aromaty szczepu Glera. W Conegliano dopracowano ją w tamtejszej Szkole Enologicznej.
Czy w Prosecco Superiore jest szampańska druga fermentacja w butelce?
Zwykle nie. Klasyczne Prosecco Superiore przechodzi drugą fermentację w zbiorniku ciśnieniowym, a nie w butelce. Wyjątkiem jest typ Sui Lieviti, refermentowany w butelce z osadem, z co najmniej 90 dniami fermentacji i kontaktu z drożdżami. Wina o takiej metodzie mają na etykiecie osobne oznaczenie „sui lieviti”.
Ile trwa druga fermentacja Prosecco?
Według przepisów apelacji Conegliano Valdobbiadene druga fermentacja w zbiorniku trwa co najmniej 30 dni. Producenci czasem wydłużają ten czas do 60–90 dni, żeby wino dłużej miało kontakt z drożdżami. Po butelkowaniu wino odpoczywa zwykle jeszcze kilkadziesiąt dni, zanim trafi do sprzedaży. Osobne wymagania mają Sui Lieviti i Rosé DOC.
Czy Prosecco robi się z winogron Prosecco?
Obecnie nie: nazwa szczepu brzmi Glera, a słowo Prosecco jest nazwą apelacji. Zmiana nastąpiła w 2009 roku, kiedy uporządkowano system DOC i DOCG. Wino Prosecco musi pochodzić z wyznaczonych obszarów, a Glera musi stanowić co najmniej 85% wina w apelacji Conegliano Valdobbiadene.


