Z Ponte di Vidor, mostu na Piawie, droga biegnie na wschód u stóp wzgórz. Po lewej stoki, po prawej płaska dolina rzeki. Co kilka kilometrów mija się kolejną wieś: Vidor, Colbertaldo, Col San Martino, Farra di Soligo, wreszcie Soligo. Kto zajrzy do dyscypliny produkcyjnej apelacji, znajdzie tam tę samą drogę opisaną urzędowym językiem: południowa granica strefy biegnie „strada maestra Soligo – Ponte di Vidor”, przez Farrę di Soligo, Col San Martino, Colbertaldo i Vidor. Jedziesz więc dokładnie po krawędzi mapy.
Na końcu tego samego dokumentu jest załącznik A. To krótka lista: piętnaście gmin i pod każdą kilka nazw. Razem czterdzieści trzy. Tyle miejsc może trafić na etykietę Prosecco Superiore DOCG po słowie „Rive”.
Jak czytać tę listę
O tym, czym są Rive i jakie zasady je obowiązują, pisaliśmy w tekście o Rive i Superiore di Cartizze, a o stromiznach i wysokości w artykule Rive, czyli stok zapisany na etykiecie. Tutaj bierzemy do ręki samą mapę.
Lista zaczyna się na zachodzie, w gminie Valdobbiadene, która ma sześć Rive: San Vito, Bigolino, San Giovanni, San Pietro di Barbozza, Santo Stefano i Guia. Kończy się na wschodzie, w Colle Umberto. Pięć Rive leży w gminie San Pietro di Feletto, po cztery w Miane, Tarzo i Vittorio Veneto, po trzy w Farra di Soligo, Susegana i Conegliano. Po dwa mają Vidor, Follina, Cison di Valmarino i Pieve di Soligo. Refrontolo, San Vendemiano i Colle Umberto mają po jednym, noszącym po prostu nazwę gminy.
Z tej listy płynie prosta wskazówka. Gdy na etykiecie stoi nazwa gminy, na przykład Rive di Refrontolo, chodzi o całą gminę. Gdy stoi nazwa wsi, na przykład Rive di Colbertaldo, chodzi tylko o jej okolice. Każda winnica musi być do tej nazwy przypisana w rejestrze winnic. Nazwa mówi, gdzie rosną krzewy. Gdzie winiarz ma piwnicę, z etykiety się nie dowiesz.
Colbertaldo, wieś nad Piawą
Colbertaldo to część gminy Vidor, położona na lewym brzegu Piawy. Tu, przy Via Martiri, mają siedzibę Sorelle Bronca. Z winnic wokół Colbertaldo, osłoniętych przez Alpy i dobrze nasłonecznionych, pochodzą według producenta winogrona na najlepsze wina domu.
Najbardziej znana z nich to Particella 68. Ta stara, stroma winnica leży kilka kroków od piwnicy, na wysokości 170–205 metrów, na zlepieńcu morenowym przykrytym cienką warstwą ziemi. Nachylenie sięga 60%. Historię trzech Particelle opowiedzieliśmy w osobnym tekście o Sorelle Bronca, więc tu wystarczy jedno: to pierwsza parcela, którą siostry zaczęły winifikować osobno, na długo zanim słowo Rive w ogóle trafiło do przepisów.
Na tej samej mapie Colbertaldo pojawia się jeszcze raz, w zupełnie innym gospodarstwie. Frontevigna to mała winiarnia prowadzona przez Chiarę Tiveron. Producent sam nazywa ją „realtà al femminile”, gospodarstwem prowadzonym przez kobiety, i robi wyłącznie Conegliano Valdobbiadene Prosecco Superiore DOCG. Gospodarstwo stoi kilka kilometrów dalej, w Guii, a jednak jej Extra Brut nosi nazwę Rive di Colbertaldo, bo stamtąd pochodzą winogrona. Producent pisze, że dają winu świeżość i delikatne owocowe nuty. Po drugiej fermentacji wino leży cztery miesiące na osadzie drożdżowym.
Dwie winiarnie, dwie różne miejscowości, jedno Rive. Dokładnie tak działa ta mapa.

Col San Martino, czyli kolebka
Kilka kilometrów dalej na wschód droga wjeżdża do Col San Martino, wsi w gminie Farra di Soligo. Nad dachami, na szczycie wzgórza, stoi kościółek San Vigilio z masywną, przysadzistą dzwonnicą, widoczną z całej doliny. Dokumenty wspominają go w 1217 roku, a początki ma jeszcze starsze. W latach 1917–1918 austro-węgierscy żołnierze urządzili w nim punkt obserwacyjny, z którego śledzili włoskie okopy nad Piawą. Dziś wchodzi się tam pieszo w dwadzieścia minut. Ścieżka zaczyna się na Piazza Fontana, biegnie Via Canal Nuovo, przy której ma siedzibę także Mongarda, a potem pnie się między winnicami.
Według Andreoli, która ma tu siedzibę, Col San Martino to najbardziej wysunięta na południe część systemu równoległych pasm wzgórz ciągnących się od Vidor do Vittorio Veneto. Wzgórza wyrastają tu z wapiennych zlepieńców, a stoki są strome i proste. Gleby różnią się przede wszystkim głębokością: im wyżej, tym są płytsze. W poprzecznych dolinach trafiają się za to margle wapienne: drobnoziarniste, bez kamieni i głębokie. Andreola opisuje wina z tej strefy zapachami brzoskwini, glicynii i białych kwiatów, z nutą zielonego jabłka w tle.
To tutaj zaczęła się historia Andreoli i stąd pochodzi wino, które według rodziny Pola najlepiej opowiada o winiarni. 26° I° powstaje z około czterech hektarów stromych stoków na wysokości 300–500 metrów, z pierwotnej części gospodarstwa. Rosną tam stuletnie krzewy, a wśród Glery trafia się trochę Bianchetty, Perery i Verdiso. Nazwa upamiętnia moment, w którym założyciel, Nazzareno Pola, w 26. roku działalności winiarni przekazał ją synowi Stefano. Działo się to akurat wtedy, gdy rodziła się apelacja Conegliano Valdobbiadene DOCG. Przez pewien czas wino było zwykłym Valdobbiadene DOCG. Gdy tylko przepisy wprowadziły Rive di Col San Martino, rodzina od razu przypisała je do tej nazwy.
Druga historia ma imię i nazwisko na etykiecie. Graziano Merotto urodził się w Col San Martino, a własną winiarnię założył w 1972 roku. Cuvée del Fondatore Graziano Merotto to, jak pisze producent, owoc ponad pięćdziesięciu lat jego pracy w winnicach. Winogrona pochodzą z Rive di Col San Martino, z winnic na wysokości około 230 metrów. Merotto idzie o krok dalej niż etykieta i podaje w karcie wina numery działek z katastru. Druga fermentacja trwa około sześćdziesięciu dni, a potem wino jeszcze około czterech miesięcy leży na drożdżach.
Jak strome bywają tu zbocza, najlepiej pokazuje opis innego producenta. Sorelle Bronca, choć ich siedziba jest w Colbertaldo, uprawiają winnicę także w Col San Martino i piszą o stokach nachylonych na 70–80%, zwróconych głównie na południe.
Farrò, a nie Farra
Przy Col San Martino łatwo o pomyłkę. Farra di Soligo to gmina i jedno z jej trzech Rive. Farrò to zupełnie inne miejsce: mała wieś w gminie Follina, kilka kilometrów na północ, w dolinie pod Prealpami. Nazwy brzmią podobnie, ale na mapie Rive to dwa różne adresy.
Follina wyrosła wokół opactwa Santa Maria. Cystersi osiedlili się tu w połowie XII wieku, a krużganek zbudowano w 1268 roku, co do dziś poświadcza kamienna inskrypcja. To mnisi zaczęli w dolinie wyrób sukna, z którego okolica żyła przez całe średniowiecze i długo potem.
Winnica Sorelle Bronca w Farrò leży na niewielkim wypłaszczeniu wzgórza, w słońcu, otoczona naturalnym lasem. Rodzina ją dokupiła i to z niej powstała druga Particella. Z gliny morenowej na wysokości 270–310 metrów pochodzi Particella 232 Extra Brut. W karcie producent podaje 0 g/l cukru. Gambero Rosso pisał o tym miejscu krótko: odległa winnica w lesie.

Refrontolo, jedna gmina, jedno Rive
Kilka kilometrów na wschód od Follina leży Refrontolo, jedna z trzech gmin, które mają tylko jedno Rive. Rive di Refrontolo obejmuje więc całą gminę.
W wąskiej dolinie potoku Lierza, na północ od wsi, stoi Molinetto della Croda. Ten młyn wodny zbudowano w XVII wieku na gołej skale, którą miejscowi nazywają „croda”. Tuż obok potok spada wodospadem. Młynarze żyli tu skromnie, w ciągłym strachu przed powodziami, takimi jak te z 1941 i 1953 roku. Ostatnią mąkę zmielono w 1953 roku. Potem budynek stał pusty, aż w 1991 roku kupiła go gmina i odrestaurowała. Odbudowane żarna znów mielą.
Na wschodnim krańcu tego samego Rive leży winnica Andreoli Col del Forno: naturalny amfiteatr o powierzchni około czterech hektarów, na średniej wysokości 250 metrów. W tekście o wysokości i nachyleniu pisaliśmy o niej szerzej. Tu wystarczy zauważyć, że Andreola, choć ma siedzibę w Col San Martino, podpisuje swoje wina nazwami kilku różnych Rive, zależnie od tego, gdzie leży winnica.
Collalto, tysiąc lat jednej rodziny
Ostatni przystanek leży na południowym skraju apelacji, w gminie Susegana, która ma trzy Rive: Susegana, Colfosco i Collalto. Nad okolicą góruje zamek San Salvatore, a u jego stóp stoi piwnica Borgoluce. Ziemia należy do rodziny Collalto od blisko tysiąca lat. Dziś właścicielkami są Trinidad i Caterina Collalto.
Winnice, z których powstaje Borgoluce Rive di Collalto Extra Brut, leżą w miejscu zwanym Castagnè, na stromych zboczach wzgórz Collalto, na wysokości 200–300 metrów, z wystawą na wschód i południowy wschód. Gleba jest gliniasta i bogata w węglan wapnia, a same wzgórza usypał lodowiec. Producent opisuje wino jako bardzo wytrawne, z zapachem białych kwiatów, konwalii i zielonego jabłka.
Porównaj to z Colbertaldo. Tam zlepieniec i cienka warstwa ziemi nad Piawą, tutaj gliniasta ziemia moreny. Obie nazwy stoją na etykiecie w tym samym miejscu, po słowie „Rive”.

Mapa w kieszeni
Czterdzieści trzy nazwy to dużo, ale czytanie ich nie wymaga pamiętania wszystkich. Wystarczą trzy pytania. Czy to nazwa gminy, czy wsi? Gdzie ta wieś leży: nad Piawą, pod Prealpami, czy na łagodnych wzgórzach na wschodzie? I co o tym miejscu pisze producent w karcie wina?
Zuzia i Artur pokazują te wzgórza podczas wyjazdów do regionu Conegliano Valdobbiadene. Na mapie samochodowej Colbertaldo, Col San Martino i Farrò to tylko małe punkty. Z bliska każde ma własną historię: kościółek na szczycie wzgórza, cysterskie opactwo, młyn nad potokiem i rodziny, które od pokoleń pracują na tych samych stokach. Słowo „Rive” na etykiecie przypomina, że wino też pochodzi z jednego, konkretnego miejsca.
Najczęstsze pytania
Ile jest Rive i w ilu gminach?
Przepisy apelacji Conegliano Valdobbiadene wymieniają 43 Rive w 15 gminach. Najwięcej, sześć, ma gmina Valdobbiadene. Refrontolo, San Vendemiano i Colle Umberto mają po jednym.
Czy nazwa Rive to zawsze nazwa gminy?
Nie. Czasem to cała gmina, jak Rive di Refrontolo, częściej wieś w jej granicach: Colbertaldo leży w gminie Vidor, Col San Martino w Farra di Soligo, Farrò w Follina, a Collalto w Susegana.
Czym różni się Rive di Farrò od Rive di Farra di Soligo?
To dwa różne miejsca. Farra di Soligo to gmina w środkowej części apelacji. Farrò to wieś w gminie Follina, dalej na północ, pod Prealpami. Stamtąd pochodzi Particella 232 Sorelle Bronca.
Czy nazwa Rive oznacza, że w tej wsi stoi winiarnia?
Nie. Nazwa mówi, gdzie rosną winogrona. Frontevigna ma siedzibę w Guii, a jej Extra Brut nosi nazwę Rive di Colbertaldo, bo winogrona pochodzą z Colbertaldo.
Które wina z naszej oferty pochodzą z tych Rive?
Rive di Colbertaldo: Sorelle Bronca Particella 68 i Frontevigna Extra Brut. Rive di Col San Martino: Andreola 26° I° i Merotto Cuvée del Fondatore. Rive di Farrò: Sorelle Bronca Particella 232. Rive di Refrontolo: Andreola Col del Forno. Rive di Collalto: Borgoluce Extra Brut.

